در ظاهر «تور فقط کثیف شده»، اما در عمل فولینگ میتواند ظرفیت تبادل آب قفس را کم کند، اکسیژن محل قفس را پایین بیاورد و فشار استرس را بالا ببرد. تصمیم کلیدی این است: چه زمانی و با چه روش/منابعی وارد نتکلینینگ شویم تا هم ریسک زیستی (اکسیژن/سلامت) کنترل شود و هم ریسک عملیاتی (غواصی/جرثقیل/پنلکشی/پارگی تور) بالا نرود.
فولینگ چیست؟
فولینگ (Fouling) یعنی نشست و رشد لایههای زیستی و غیرزیستی روی تور قفس: از لجن، جلبک، دیاتومه، صدف/بارناکل، هیدروئید تا رسوبات ریز و مواد آلی. نتیجهی مشترک همهی اینها یک چیز است: افزایش مقاومت عبور آب از مش + کاهش سطح مؤثر مش.
نکته عملیاتی: حتی اگر ظاهر تور «خیلی بد» نباشد، گرفتگی در عمق یا روی گرهها میتواند عبور آب را بیشتر از چیزی که چشم میبیند محدود کند.
اثر فولینگ روی گردش آب (چرا «جریان» از دست میرود؟)
فولینگ دو مکانیزم اصلی دارد:
- کاهش سطح باز مش (Open Area): رسوبات و رشدها بخشی از چشمه را میبندند.
- زبری و آشفتگی موضعی: آب با اصطکاک بیشتری عبور میکند، در نتیجه افت فشار و کاهش سرعت تبادل آب رخ میدهد.
پیامدهای میدانی قابل مشاهده:
- تفاوت محسوس «بو/شفافیت/حباب» آب داخل قفس نسبت به بیرون (در روزهای کمجریان واضحتر است)
- تجمع مواد معلق داخل قفس
- شکلگیری ناحیههای کمحرکت (Dead Zones) مخصوصاً در گوشهها و پایین قفس
اثر فولینگ روی اکسیژن (چرا DO میافتد؟)
وقتی تبادل آب کند شود:
- اکسیژن تازه کمتر وارد میشود
- دیاکسیدکربن و آمونیاک دیرتر خارج میشوند
- مصرف اکسیژن توسط ماهی + میکروارگانیسمهای فولینگ افزایش اثر میگذارد
نقطه حساس: در شب/سحر (کمترین فتوسنتز) و در دورههای افزایش دما، افت اکسیژن شدیدتر خودش را نشان میدهد. بنابراین فولینگ معمولاً به صورت «یک مشکل پنهان» شروع میشود و بعد با یک پنجره بد آبوهوایی یا افزایش بیوماس، ناگهانی بحرانی میشود.
اثر فولینگ روی سلامت ماهی (نشانگان و مسیر علت تا معلول)
وقتی اکسیژن و کیفیت آب افت کند، معمولاً این زنجیره دیده میشود:
- کاهش اشتها / تغییر الگوی تغذیه ←افزایش ضایعات خوراک ←بدتر شدن کیفیت آب
- افزایش استرس و تنش تنفسی (لبزدن سطح، تجمع در نقاط پرجریان)
- افزایش حساسیت به بیماریهای آبشش و پوستی (بهویژه در شرایط نوسان DO)
- افزایش تلفات یا افت رشد (گاهی بدون علامتهای نمایشی واضح)
فولینگ بهتنهایی «عامل بیماری» نیست؛ اما با کاهش تبادل آب، شرایط را برای بروز و تشدید مشکلات فراهم میکند.
ورودیهای لازم قبل از تصمیم نتکلینینگ (حداقل دادههای قابل دفاع)
برای اینکه تصمیم «تمیزکاری» تبدیل به اقدام قابل پیگیری شود، این ورودیها باید ثبت شوند:
1) شرایط سایت و پنجره عملیاتی
- سرعت و جهت جریان غالب (حداقل با ثبتهای روزانه/هفتگی)
- دما، شوری، کدورت
- وضعیت موج/باد و پیشبینی کوتاهمدت برای پنجره کار
2) وضعیت قفس و تور
- نوع تور (جنس/مش/ضخامت نخ/نوع بافت) و سن تور
- محلهای بحرانی: خط آب (Waterline)، نقاط اتصال، ناحیههای سایشی
- عکس/ویدئو قبل از اقدام از چند نقطه ثابت (برای مقایسه پس از اقدام)
3) دادههای عملکردی مزرعه (KPIها)
- DO داخل/خارج قفس (در چند زمان: صبح زود، ظهر، عصر)
- تلفات روزانه، FCR، رفتار تغذیه، رشد
- رخدادهای اخیر: تغییر خوراک، افزایش بیوماس، جابهجایی قفس، تغییر عمق تور
4) منابع و محدودیتها
- مدل اجرا: تیم داخلی یا پیمانکار نتکلینینگ/غواصی
- دسترسی به قایق پشتیبان، جرثقیل/وینچ، ابزار ایمنی، زمانبندی شیفتها
- محدودیتهای مجوزی/ایمنی/حفاظتی در سایت
منطق اولویتبندی (چه چیز «مهمتر» است و چرا؟)
در عملیات، اولویت با «ریسک زیستی» است؛ اما باید با «ریسک اجرای کار» متعادل شود.
اولویت 1: نشانههای کمبود تبادل آب / افت DO
اگر اختلاف DO داخل و خارج قفس پایدار دیده میشود یا رفتار تنفسی ماهی تغییر کرده، تصمیم به اقدام باید سریعتر و با برنامه ایمنتر باشد.
اولویت 2: روند KPIها
اگر FCR بدتر شده، خوراکخوری ناپایدار شده یا تلفات روندی بالا رفته، فولینگ میتواند یکی از محرکها باشد و تمیزکاری باید در کنار سایر کنترلها (تغذیه/بیوماس/عمق) دیده شود.
اولویت 3: ریسک آسیب به تور در حین تمیزکاری
تورهای پیر/آسیبدیده یا تورهای با مناطق سایشی، در شستوشوی پرفشار یا عملیات خشن، ریسک پارگی دارند. در این حالت ممکن است «تمیزکاری سبکتر + بازرسی و ترمیم موضعی» منطقیتر از شستوشوی تهاجمی باشد.
مسیر شواهد و راستیآزمایی (چه چیزی را ثبت کنیم تا تصمیم قابل دفاع باشد؟)
برای اینکه اقدام قابل ممیزی و قابل تکرار باشد، این بسته مستندات پیشنهاد میشود:
قبل از اقدام
- چکلیست وضعیت تور (نقاط اتصال، ساییدگی، پارگیهای ریز، تغییر شکل)
- عکس/ویدئو از 6 نقطه ثابت: خط آب، میانه عمق، نزدیک کف، 3 نقطه پیرامونی
- لاگ DO داخل/خارج قفس (حداقل 3 نوبت در روز)
- گزارش کوتاه رفتار ماهی و خوراکخوری
حین اقدام
- روش اجرا (نوع برس/فشار/مسیر حرکت تیم)، مدت زمان، نفر-ساعت
- شرایط دریا هنگام کار (باد/موج/جریان)
- هر توقف کار (Stop-Work) و علت آن
بعد از اقدام
- تکرار عکس/ویدئو همان نقاط ثابت
- DO داخل/خارج قفس طی 24–48 ساعت
- جمعبندی خسارت احتمالی تور/اتصالات و نیاز به ترمیم
(در این بخش، استفاده از چارچوبهای اجرایی گروه صنعتی توربافان برای ثبت یکسان دادهها و مقایسه دورهای، مزیت عملیاتی ایجاد میکند.)
الگوهای خرابی رایج (و اهرمهای پیشگیری)
- تمیزکاری دیرهنگام ←افت DO در یک پنجره بد آبوهوایی ←تلفات/استرس
- پیشگیری: آستانههای اقدام بر اساس روند DO و رفتار تغذیه، نه صرفاً ظاهر تور
- تمیزکاری تهاجمی روی تور ضعیف/پیر ←پارگی، افزایش ریسک فرار ماهی/ تور ضد شکارچی
- پیشگیری: بازرسی قبل از اقدام + تقسیم کار به «تمیزکاری سبک/موضعی» و «تعویض/ترمیم»
- اتکا به پیمانکار بدون معیار پذیرش ←اختلاف نظر، کار نیمهتمام، تکرار هزینه
- پیشگیری: معیار پذیرش تصویری/اندازهگیری + صورتجلسه تحویل کار
- برنامهریزی بدون پنجره هوا ←توقفهای متعدد، افزایش ریسک HSE
- پیشگیری: برنامهریزی شیفت و مسیر کار بر اساس پیشبینی و محدودیتهای سایت
تلهها و سیگنالهای گمراهکننده
- «تور از بالا تمیز است» ←اما گرفتگی در عمق و روی گرهها باقی مانده
- «فقط با نگاه غواص» ←بدون عکس/ویدئو و نقاط ثابت، مقایسه واقعی سخت میشود
- «KPI داریم» ←اما لاگ DO/تلفات/خوراکخوری استاندارد نیست و روند قابل تحلیل نیست
- «پاک شد یعنی تمام شد» ←در برخی سایتها نرخ بازگشت فولینگ بالاست و برنامه باید دورهای باشد
جمعبندی تصمیم
اقدام مناسب است وقتی:
- روند افت DO داخل قفس دیده میشود یا اختلاف داخل/خارج پایدار شده
- خوراکخوری و FCR بدتر شده و شواهد فولینگ وجود دارد
- پنجره هوا قابل قبول است و منابع ایمن (قایق پشتیبان، تجهیزات نجات، تیم آموزشدیده) فراهم است
قبل از اجرا این کارها انجام شود:
- مستندسازی قبل از اقدام + چکلیست سلامت تور
- تعیین روش و شدت تمیزکاری متناسب با سن/ریسک تور
- تعیین معیار پذیرش (تصویری + لاگ DO بعد از کار)
Stop-Work (توقف کار) وقتی:
- موج/باد از محدوده ایمن عملیات خارج میشود
- نشانههای آسیب تور یا اتصالات مشاهده میشود
- تیم HSE شرایط نجات/ارتباط/پشتیبانی را ناکافی اعلام میکند
برای یکپارچگی بین تیمها و کاهش تکرار خطا، میتوان قالبهای ثبت و صورتجلسه را با استاندارد داخلی گروه صنعتی توربافان همراستا کرد.
بدون دیدگاه